Debt to Equity Ratio Mhanje Kay? हा रेशो कसा काढतात, त्याचा अर्थ, फॉर्म्युला, उदाहरण, चांगला रेशो किती असावा आणि गुंतवणुकीत त्याचे महत्त्व या लेखात जाणून घेऊया. 2025 साठी संपूर्ण मार्गदर्शक.
व्यवसाय, गुंतवणूक आणि वित्तीय विश्लेषणात Debt to Equity Ratio (D/E Ratio) हा एक अत्यंत महत्त्वाचा मापनांक आहे. एखादी कंपनी कर्जावर किती अवलंबून आहे आणि मालकांनी केलेल्या गुंतवणुकीच्या (Equity) तुलनेत कर्जाचे प्रमाण किती आहे, हे या रेशोमधून कळते. गुंतवणूकदार, विश्लेषक आणि बँका कंपनीची आर्थिक स्थिरता तपासण्यासाठी हा रेशो सर्वात आधी पाहतात.
या लेखामध्ये आपण Debt to Equity Ratio म्हणजे काय, तो कसा काढतात, चांगला रेशो किती असतो, उदाहरणांसह समजावून घेऊ.
Debt to Equity Ratio Mhanje Kay?
Debt to Equity Ratio म्हणजे कंपनीच्या एकूण कर्जाचे (Total Debt) कंपनीच्या एकूण Equity किंवा भागधारकांच्या गुंतवणुकीशी तुलना करणारा मापनांक. तो आपल्याला सांगतो की कंपनी मालकांच्या पैशापेक्षा कर्जाचा वापर जास्त करते का कमी.
➡️ सोप्या भाषेत:
कंपनीने ₹1 Equity वर किती कर्ज घेतले आहे हे दाखवणारा रेशो म्हणजे Debt to Equity Ratio.
Debt to Equity Ratio काढण्याचा फॉर्म्युला.
🔢 फॉर्म्युला:
Debt to Equity Ratio चे घटक.
यातील दोन्ही घटक समजून घेणे आवश्यक आहे:
1. Total Debt (कंपनीचे एकूण कर्ज)
यात समाविष्ट होते:
-
Short-term Debt (लघुकालीन कर्ज)
-
Long-term Debt (दीर्घकालीन कर्ज)
-
Bank Loans (बँक कर्जे)
-
Debentures / Bonds
-
Other Borrowings
2. Shareholders’ Equity (भागधारकांची गुंतवणूक)
यात समाविष्ट:
-
Share Capital (भागभांडवल)
-
Reserves & Surplus
-
Retained Earnings
Debt to Equity Ratio कसे समजायचे?
➡️ D/E Ratio = 1
याचा अर्थ कंपनीकडे कर्ज आणि मालकांची गुंतवणूक समान आहे.
➡️ D/E Ratio < 1 (कमी रेशो)
-
कंपनी कमी कर्ज वापरते
-
जोखीम कमी
-
आर्थिक स्थिती मजबूत
➡️ D/E Ratio > 1 (उच्च रेशो)
-
कंपनी अधिक कर्जावर अवलंबून
-
जोखीम जास्त
-
बँका व गुंतवणूकदार सावध राहतात
चांगला Debt to Equity Ratio किती असावा?
हे पूर्णपणे उद्योगावर अवलंबून आहे.
➡️ Manufacturing, Infrastructure, Power Sector
→ या क्षेत्रांना मोठ्या भांडवली गुंतवणुकीची गरज असते
→ म्हणून D/E Ratio 1–2 सामान्य मानला जातो
➡️ IT, FMCG, Pharmaceuticals
→ कमी कर्जावर चालणारी बिझनेस मॉडेल
→ D/E Ratio 0–0.5 चांगला मानला जातो
➡️ स्टार्टअप्स
→ Equity जास्त असल्याने D/E कमी दिसतो
Debt to Equity Ratio का महत्त्वाचा आहे?
1️⃣ आर्थिक जोखीम समजण्यासाठी.
उच्च रेशो म्हणजे कंपनी जास्त कर्जात अडकली आहे.
2️⃣ बँका कर्ज देताना तपासतात.
बँका कमी D/E Ratio असलेल्या कंपन्यांना प्राधान्य देतात.
3️⃣ गुंतवणूकदारांसाठी महत्वाचे.
गुंतवलेला पैसा सुरक्षित आहे का हे यावरून कळते.
4️⃣ कंपनीची क्षमता समजते.
कंपनी उत्पन्नातून व्याज आणि मूळ रक्कम परत करू शकते का नाही, हे D/E Ratio दर्शवतो.
Debt to Equity Ratio चे उदाहरण
समजा एका कंपनीची आकडेवारी पुढीलप्रमाणे आहे:
-
Total Debt = ₹50,00,000
-
Shareholders’ Equity = ₹25,00,000
तर,
याचा अर्थ:
कंपनीकडे Equity पेक्षा 2 पट कर्ज आहे.
उच्च Debt to Equity Ratio का धोकादायक आहे?
हि कारणे जाणून घेतली पाहिजेत:
1. व्याजाचा भार वाढतो.
कंपनीला नफा झाला किंवा नाही, तरी व्याज भरावेच लागते.
2. आर्थिक मंदीत नुकसान.
कर्ज फेडणे कठीण होते.
3. गुंतवणूकदार विश्वास कमी होतो.
उच्च जोखीममुळे गुंतवणूक कमी येते.
4. दिवाळखोरीचा धोका.
कर्ज जास्त, उत्पन्न कमी → Bankruptcy चा धोका वाढतो.
कमी Debt to Equity Ratio चे फायदे.
1. आर्थिक स्थिरता
कर्ज कमी म्हणजे रेस्क्यू ऑप्शन चांगले.
2. सुरक्षित गुंतवणूक
दीर्घकालीन गुंतवणूकदार कमी D/E Ratio असलेल्या कंपन्या निवडतात.
3. नफा वाढण्याची शक्यता
कर्ज खर्च कमी असल्याने नेट प्रॉफिट वाढते.
4. बँकांना अधिक विश्वास
बँका सहज कर्ज देतात.
Debt to Equity Ratio कुठे पाहावे?
तुम्ही हा रेशो या ठिकाणी पाहू शकता:
-
कंपनीचा Annual Report
-
Balance Sheet
-
Screener.in
-
Moneycontrol
-
Ticker by Finology
-
कंपनीच्या Investor Relations Website
Debt to Equity Ratio गुंतवणूक करताना कसा वापरायचा?
1. High D/E असलेली कंपनी टाळा.
विशेषत: जर कंपनीचा कॅश फ्लो कमकुवत असेल.
2. Same Sector मधील कंपन्यांची तुलना करा.
FMCG vs FMCG, IT vs IT — cross-sector तुलना करू नका.
3. D/E वाढत आहे का कमी होत आहे हे पाहणे महत्वाचे.
कमी होत असेल → चांगले
वाढत असेल → धोक्याची घंटा
4. एकट्या रेशोवर निर्णय घेऊ नका.
इतर वित्तीय रेशोसोबत एकत्र अभ्यास करा:
-
Interest Coverage Ratio
-
Current Ratio
-
ROE
-
Cash Flow
Debt to Equity Ratio vs Equity Ratio.
| घटक | Debt to Equity | Equity Ratio |
|---|---|---|
| काय मोजतो? | कर्ज / Equity | Equity / Total Assets |
| जास्त असणे → धोकादायक | हो | नाही |
| जोखीम स्तर | जास्त | कमी |
| मुख्य फोकस | कर्जावर अवलंबित्व | कंपनीची मालकी टक्केवारी |
अस्वीकरण: या लेखात दिलेली माहिती केवळ शैक्षणिक उद्देशाने आहे. जर तुम्हाला शेअर बाजारात गुंतवणूक करायची असेल, तर तुम्ही स्वतः शेअर बाजाराबद्दल जाणून घ्यावे किंवा आर्थिक सल्लागार आणि प्रमाणित तज्ञांचा सल्ला घ्यावा. शेअर बाजार धोकादायक आहे. कोणतीही गुंतवणूक करण्यापूर्वी, प्रमाणित आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घ्या.
निष्कर्ष
या लेखात सविस्तरपणे सांगितले आहे की, Debt to Equity Ratio Mhanje Kay? Debt to Equity Ratio हा कंपनीची आर्थिक स्थिरता, जोखीम आणि कर्जावर अवलंबित्व समजण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचा वित्तीय रेशो आहे. कंपनी सुरक्षित गुंतवणुकीसाठी योग्य आहे का हे पाहताना आपण हा रेशो नक्की तपासला पाहिजे. कमी D/E → सुरक्षित, स्थिर कंपनी, जास्त D/E → जास्त जोखीम, कर्जावर अवलंबित्व, कंपनी कोणत्या क्षेत्रात आहे, कॅश फ्लो कसा आहे आणि D/E Ratio वेळेनुसार कसा बदलतो आहे, हे लक्षात घेऊन निर्णय घेतल्यास तुमची इन्व्हेस्टमेंट अधिक सुरक्षित होईल. जर तुम्हाला या लेखात दिलेली माहिती आवडली असेल, तर कृपया या लेखाला लाईक, शेअर आणि कमेंट करा.
👉 हा लेख पण वाचा: PB Ratio म्हणजे काय? | Price to Book Ratio ची संपूर्ण माहिती (2025).