Book Value म्हणजे काय? Book Value Per Share कशी काढतात, Book Value आणि Market Value मधील फरक, P/B Ratio आणि शेअर गुंतवणुकीत Book Value चे महत्त्व सविस्तर समजून घ्या – मराठीत.
शेअर बाजारात गुंतवणूक करताना अनेक आर्थिक संज्ञा ऐकायला मिळतात. P/E Ratio, Market Cap, EPS, Face Value यासोबतच एक अतिशय महत्त्वाची संकल्पना म्हणजे Book Value. अनेक गुंतवणूकदार Book Value कडे दुर्लक्ष करतात, पण प्रत्यक्षात दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी ही संकल्पना अत्यंत उपयुक्त ठरते.
या ब्लॉगमध्ये आपण Book Value म्हणजे काय, ती कशी काढली जाते, Book Value Per Share काय असते, Book Value आणि Market Value मधील फरक, Book Value चे फायदे-तोटे आणि गुंतवणुकीत तिचे महत्त्व सविस्तरपणे समजून घेणार आहोत.
Book Value म्हणजे काय?
Book Value म्हणजे एखाद्या कंपनीची नोंदवहीतील (Accounting Books मधील) वास्तविक किंमत. सोप्या शब्दांत सांगायचे तर, कंपनीची एकूण मालमत्ता (Assets) वजा एकूण कर्ज व देणी (Liabilities) म्हणजेच Book Value. जर कंपनी आज बंद झाली आणि तिची सर्व मालमत्ता विकून सर्व कर्ज फेडले, तर उरलेली रक्कम म्हणजेच Book Value.
सूत्र (Formula):
Book Value = Total Assets – Total Liabilities
Book Value चे साधे उदाहरण.
समजा एखाद्या कंपनीकडे:
-
एकूण मालमत्ता = ₹100 कोटी
-
एकूण कर्ज व देणी = ₹60 कोटी
तर,
Book Value = 100 – 60 = ₹40 कोटी
याचा अर्थ असा की कंपनीची नोंदवहीतील निव्वळ किंमत ₹40 कोटी आहे.
Book Value Per Share (BVPS) म्हणजे काय?
गुंतवणूकदारांसाठी प्रति शेअर Book Value अधिक महत्त्वाची असते. तिला Book Value Per Share (BVPS) म्हणतात.
सूत्र:
Book Value Per Share = (Total Assets – Total Liabilities) / Total Outstanding Shares
उदाहरण:
-
Book Value = ₹40 कोटी
-
एकूण शेअर्स = 10 कोटी
तर,
BVPS = ₹40 / 10 = ₹4 प्रति शेअर
याचा अर्थ, कंपनीचा प्रत्येक शेअर नोंदवहीनुसार ₹4 किमतीचा आहे.
Book Value आणि Market Value मधील फरक.
| घटक | Book Value | Market Value |
|---|---|---|
| अर्थ | नोंदवहीतील वास्तविक किंमत | शेअर बाजारातील चालू किंमत |
| ठरवते कोण? | कंपनीचे अकाउंट्स | मागणी-पुरवठा, भावना |
| बदल | हळूहळू | रोज बदलते |
| आधार | मालमत्ता व कर्ज | गुंतवणूकदारांची अपेक्षा |
👉 अनेक वेळा Market Value > Book Value असते, कारण बाजार भविष्यातील वाढ गृहित धरतो.
👉 काही वेळा Market Value < Book Value असते, ज्याला Undervalued Stock मानले जाते.
Price to Book Value (P/B Ratio) म्हणजे काय?
Book Value चा वापर करून आणखी एक महत्त्वाचा रेशो काढला जातो – Price to Book Value Ratio (P/B Ratio).
सूत्र:
P/B Ratio = Market Price Per Share / Book Value Per Share
उदाहरण:
-
Market Price = ₹80
-
Book Value Per Share = ₹40
तर,
P/B Ratio = 80 / 40 = 2
याचा अर्थ, शेअर Book Value पेक्षा 2 पट भावात ट्रेड होत आहे.
कमी P/B Ratio म्हणजे काय दर्शवते?
-
P/B < 1 → शेअर स्वस्त (Undervalued) असण्याची शक्यता
-
P/B = 1 → शेअर Book Value जवळ ट्रेड होत आहे
-
P/B > 1 → शेअर महाग (Overvalued) असण्याची शक्यता
⚠️ पण फक्त P/B Ratio पाहून गुंतवणूक करू नये, इतर घटकही तपासणे गरजेचे आहे.
Book Value कोणत्या प्रकारच्या कंपन्यांसाठी जास्त उपयुक्त?
Book Value विशेषतः खालील क्षेत्रांसाठी महत्त्वाची ठरते:
-
बँका
-
NBFC
-
विमा कंपन्या
-
उत्पादन (Manufacturing) कंपन्या
-
रिअल इस्टेट कंपन्या
कारण या कंपन्यांकडे मोठ्या प्रमाणात भौतिक मालमत्ता (Physical Assets) असतात.
IT आणि टेक कंपन्यांमध्ये Book Value का कमी महत्त्वाची?
IT, सॉफ्टवेअर आणि टेक कंपन्यांची खरी ताकद:
-
ब्रँड व्हॅल्यू
-
सॉफ्टवेअर
-
Intellectual Property
-
मानवी कौशल्य
ही सर्व अदृश्य मालमत्ता (Intangible Assets) असल्यामुळे Book Value त्यांच्या वास्तविक क्षमतेचे अचूक चित्र दाखवत नाही.
Book Value चे फायदे.
-
कंपनीची आर्थिक मजबुती समजते
-
Undervalued Stocks ओळखण्यास मदत
-
दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी उपयुक्त
-
Risk कमी करण्यास मदत
-
Fundamental Analysis साठी महत्त्वाचा घटक
Book Value चे तोटे.
-
Market Reality नेहमी दाखवत नाही
-
Brand Value आणि Growth दुर्लक्षित राहते
-
जुनी मालमत्ता Actual Value पेक्षा वेगळी असू शकते
-
Service व Tech कंपन्यांसाठी मर्यादित उपयोग
Book Value वाढते म्हणजे काय संकेत?
जर कंपनीची Book Value दरवर्षी वाढत असेल तर:
-
कंपनी नफा कमवत आहे
-
कर्ज नियंत्रणात आहे
-
व्यवस्थापन सक्षम आहे
📈 दीर्घकालीन गुंतवणूकदारांसाठी हा सकारात्मक संकेत मानला जातो.
Book Value कमी होत असल्यास काय अर्थ?
-
सतत तोटा होत आहे
-
कर्ज वाढत आहे
-
कंपनीची आर्थिक स्थिती कमकुवत होत आहे
⚠️ अशा शेअर्समध्ये गुंतवणूक करताना जास्त काळजी घ्यावी.
Book Value कशी तपासायची?
तुम्ही Book Value खालील ठिकाणी पाहू शकता:
-
कंपनीचा Balance Sheet
-
Annual Report
-
शेअर बाजारातील आर्थिक वेबसाइट्स
-
Stock Market Apps
अस्वीकरण: या लेखात दिलेली माहिती केवळ शैक्षणिक उद्देशाने आहे. जर तुम्हाला शेअर बाजारात गुंतवणूक करायची असेल, तर तुम्ही स्वतः शेअर बाजाराबद्दल जाणून घ्यावे किंवा आर्थिक सल्लागार आणि प्रमाणित तज्ञांचा सल्ला घ्यावा. शेअर बाजार धोकादायक आहे. कोणतीही गुंतवणूक करण्यापूर्वी, प्रमाणित आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घ्या.
निष्कर्ष (Conclusion)
Book Value म्हणजे कंपनीची नोंदवहीतील खरी किंमत. ती गुंतवणूकदारांना कंपनीची आर्थिक ताकद समजून घेण्यास मदत करते. मात्र, Book Value एकटी पाहून गुंतवणूक निर्णय घेणे योग्य नाही. Book Value सोबत P/E Ratio, ROE, Debt, Profit Growth आणि Management Quality यांचा एकत्रित अभ्यास केल्यास योग्य शेअर निवडणे अधिक सोपे होते. जर तुम्ही दीर्घकालीन आणि सुरक्षित गुंतवणूक करू इच्छित असाल, तर Book Value ही संकल्पना नक्कीच समजून घ्या आणि वापरा.
हा पण लेख वाचा: Alice Blue App Demat Account कसे ओपन करायचे? Step-by-Step मराठी मार्गदर्शक 2026.