ROE म्हणजे काय? Return On Equity कसा मोजतात | शेअर बाजार ROE माहिती मराठीत.

ROE (Return On Equity) म्हणजे काय? कंपनीचा ROE कसा मोजतात, चांगला ROE किती असावा, त्याचे फायदे-तोटे व गुंतवणुकीसाठी महत्त्व – सविस्तर माहिती मराठीत वाचा.

शेअर बाजार, म्युच्युअल फंड किंवा कंपनीच्या आर्थिक आरोग्याबद्दल बोलताना ROE (Return On Equity) हा शब्द वारंवार ऐकू येतो. गुंतवणूकदार, विश्लेषक आणि तज्ञ ROE चा वापर कंपनीची कामगिरी, नफा कमावण्याची क्षमता आणि भागधारकांच्या भांडवलाचा वापर किती प्रभावीपणे केला जातो हे समजून घेण्यासाठी करतात.
या ब्लॉगमध्ये आपण ROE म्हणजे काय, त्याचे सूत्र, महत्त्व, चांगला ROE किती असावा, फायदे-तोटे आणि उदाहरणांसह सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत.

ROE (Return On Equity) म्हणजे काय?

Return On Equity (ROE) म्हणजे कंपनीने भागधारकांनी गुंतवलेल्या भांडवलावर (Equity) किती परतावा (Return) मिळवला आहे हे दाखवणारा एक आर्थिक गुणोत्तर (Financial Ratio).

सोप्या शब्दांत सांगायचं तर,

भागधारकांनी दिलेल्या प्रत्येक 100 रुपयांवर कंपनी किती नफा कमावत आहे, हे ROE सांगते.

उदा. एखाद्या कंपनीचा ROE 20% असेल, तर याचा अर्थ असा की कंपनीने भागधारकांच्या प्रत्येक ₹100 भांडवलावर ₹20 नफा कमावला आहे.

ROE काढण्याचे सूत्र (Formula)

ROE = (निव्वळ नफा / भागधारकांची इक्विटी) × 100

सूत्रातील घटक समजून घ्या:

1. निव्वळ नफा (Net Profit)
   → सर्व खर्च, कर, व्याज वजा केल्यानंतर उरलेला नफा.

2. भागधारकांची इक्विटी (Shareholders’ Equity)
   → कंपनीची एकूण मालमत्ता – एकूण देणी
   (म्हणजेच कंपनीतील मालकांचा प्रत्यक्ष हिस्सा)

उदाहरणासह ROE समजून घ्या.

समजा:

• कंपनीचा निव्वळ नफा = ₹50 कोटी

• भागधारकांची इक्विटी = ₹250 कोटी

ROE = (50 / 250) × 100 = 20%

👉 म्हणजे कंपनी भागधारकांच्या पैशावर 20% परतावा देत आहे.

ROE का महत्त्वाचा आहे?

ROE हा गुंतवणूकदारांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा निकष मानला जातो. त्याची कारणे पुढीलप्रमाणे:

1. कंपनीची नफाक्षमता दाखवतो

ROE जितका जास्त, तितकी कंपनी भांडवलाचा वापर प्रभावीपणे करत आहे असे समजते.

2. व्यवस्थापनाची कार्यक्षमता कळते

कंपनीचे व्यवस्थापन उपलब्ध भांडवलातून किती चांगला नफा निर्माण करत आहे, हे ROE दर्शवतो.

3. कंपन्यांची तुलना सोपी होते

एकाच सेक्टरमधील दोन कंपन्यांची तुलना ROE च्या आधारे करता येते.

4. दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी उपयुक्त

दीर्घ काळ सातत्याने चांगला ROE असलेली कंपनी मजबूत समजली जाते.

चांगला ROE किती असावा?

ROE साठी एकच “परफेक्ट” आकडा नसतो. तो सेक्टरनुसार बदलतो.

सामान्य मार्गदर्शन:

• 10% पेक्षा कमी ROE → सरासरी किंवा कमकुवत

• 15% ते 20% ROE → चांगला

• 20% पेक्षा जास्त ROE → उत्कृष्ट

👉 पण ROE सातत्याने चांगला असणे जास्त महत्त्वाचे आहे.

ROE वाढण्यामागची कारणे.

ROE वाढण्याची काही मुख्य कारणे असू शकतात:

1. नफ्यात वाढ
   विक्री वाढणे, खर्च कमी होणे.

2. इक्विटी कमी असणे
   जास्त कर्ज (Debt) वापरून व्यवसाय चालवणे.

3. उत्पादन व कार्यक्षमता सुधारणा
   तंत्रज्ञान, स्केल, ब्रँड व्हॅल्यू.

ROE आणि कर्ज (Debt) यांचा संबंध.

इथे एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्यायला हवी —
जास्त कर्जामुळे (High Debt) ROE कृत्रिमरीत्या वाढू शकतो.

उदा.:

• इक्विटी कमी + कर्ज जास्त
  → ROE जास्त दिसतो
  पण जोखीमही वाढते.

म्हणून ROE पाहताना Debt-to-Equity Ratio सुद्धा तपासणे गरजेचे आहे.

ROE चे फायदे.

1. गुंतवणुकीसाठी सोपा आणि प्रभावी निकष

2. कंपनीची आर्थिक गुणवत्ता कळते

3. सेक्टरमधील सर्वोत्तम कंपन्या ओळखायला मदत

4. दीर्घकालीन गुंतवणूक निर्णयांसाठी उपयुक्त

ROE चे तोटे (Limitations)

ROE उपयुक्त असला तरी त्याच्या काही मर्यादा आहेत:

1. जास्त कर्जामुळे दिशाभूल होऊ शकते

2. एकदाच मिळालेला अपवादात्मक नफा ROE वाढवू शकतो

3. वेगवेगळ्या सेक्टरच्या कंपन्यांची थेट तुलना योग्य नसते

4. अकाउंटिंग पॉलिसीमुळे ROE बदलू शकतो

ROE आणि ROA मधील फरक.

गुंतवणूक करताना ROE कसा वापरावा?

1. किमान 5–10 वर्षांचा ROE ट्रॅक रेकॉर्ड पाहा

2. सेक्टर सरासरीशी तुलना करा

3. ROE सोबत Debt, Cash Flow, Profit Growth तपासा

4. अचानक वाढलेल्या ROE वर लगेच विश्वास ठेवू नका

अस्वीकरण: या लेखात दिलेली माहिती केवळ शैक्षणिक उद्देशाने आहे. जर तुम्हाला शेअर बाजारात गुंतवणूक करायची असेल, तर तुम्ही स्वतः शेअर बाजाराबद्दल जाणून घ्यावे किंवा आर्थिक सल्लागार आणि प्रमाणित तज्ञांचा सल्ला घ्यावा. शेअर बाजार धोकादायक आहे. कोणतीही गुंतवणूक करण्यापूर्वी, प्रमाणित आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घ्या.