NSE आणि BSE मध्ये शनिवारी ट्रेडिंग सुरू होणार का? (NSE BSE weekend trading) वीकेंड ट्रेडिंग सेशनची गरज का भासली, गुंतवणूकदारांना काय फायदे-तोटे होतील आणि SEBI चा यावर नेमका काय आदेश आहे, सविस्तर माहिती मराठीत वाचा.
भारतीय शेअर बाजार म्हणजे NSE (नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज) आणि BSE (बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज). परंपरेने हे बाजार सोमवार ते शुक्रवार सकाळी 9.15 ते दुपारी 3.30 या वेळेतच खुले असतात. शनिवार-रविवार हे बाजारासाठी सुट्टीचे दिवस मानले जात होते. मात्र अलीकडच्या काळात “शनिवारी ट्रेडिंग”, “वीकेंड ट्रेडिंग सेशन” अशा चर्चा जोरात सुरू झाल्या आहेत.
यामागे नेमके कारण काय? गुंतवणूकदारांना याचा फायदा होईल का? आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे SEBI (सेबी) याबाबत नेमके काय आदेश देत आहे? या सगळ्या प्रश्नांची सविस्तर माहिती या ब्लॉगमध्ये घेऊया.
भारतीय शेअर बाजाराची पारंपरिक ट्रेडिंग वेळ. (NSE BSE weekend trading)
आजपर्यंत NSE आणि BSE मध्ये इक्विटी, डेरिव्हेटिव्ह्स, करन्सी व कमॉडिटी यांचे ट्रेडिंग सोमवार ते शुक्रवार होते. शनिवार आणि रविवार हे “नॉन-ट्रेडिंग डे” मानले जात.
यामागे काही प्रमुख कारणे होती:
-
बँकिंग सिस्टम सोमवार-शुक्रवार कार्यरत
-
क्लिअरिंग व सेटलमेंट प्रक्रिया वेळखाऊ
-
मानवी हस्तक्षेपावर आधारित ट्रेडिंग
-
जागतिक बाजारांशी वेळेचे समन्वय
पण तंत्रज्ञान प्रगत झाल्यानंतर ही परिस्थिती बदलू लागली.
शनिवारी ट्रेडिंगची गरज अचानक का भासू लागली?
1) जागतिक बाजार 24×7 च्या दिशेने
आज क्रिप्टोकरन्सी, इंटरनॅशनल कमॉडिटी मार्केट्स आणि काही विदेशी एक्सचेंजेस जवळजवळ 24 तास चालू असतात. त्यामुळे भारतीय गुंतवणूकदारांना वाटते की आपलाही बाजार अधिक वेळ खुला असावा.
2) तंत्रज्ञानातील प्रगती
आज ट्रेडिंग पूर्णपणे डिजिटल आहे. ऑर्डर मॅचिंग, क्लिअरिंग, सेटलमेंट, रिस्क मॅनेजमेंट – सगळे ऑटोमेटेड झाले आहे. त्यामुळे “मानवी मर्यादा” हे कारण आता फारसे लागू राहत नाही.
3) गुंतवणूकदारांची संख्या वाढली
भारतामध्ये कोट्यवधी नवीन रिटेल गुंतवणूकदार आले आहेत. नोकरी-व्यवसाय करणाऱ्या लोकांना आठवड्याच्या कामकाजात ट्रेडिंगसाठी वेळ मिळत नाही. वीकेंडला ट्रेडिंग मिळाल्यास सहभाग वाढू शकतो.
4) आर्थिक समावेशन (Financial Inclusion)
वीकेंड ट्रेडिंगमुळे ग्रामीण भागातील, पार्ट-टाइम गुंतवणूकदारांनाही बाजारात सहभागी होता येईल, असा तज्ज्ञांचा अंदाज आहे.
SEBI ने नेमका काय विचार मांडला?
SEBI ने थेट “शनिवार-रविवार ट्रेडिंग सुरू करा” असा आदेश दिलेला नाही. मात्र त्यांनी कन्सल्टेशन पेपर (Consultation Paper) आणि चर्चांमधून काही महत्त्वाचे मुद्दे मांडले आहेत.
SEBI च्या भूमिकेतील प्रमुख मुद्दे:
-
वीकेंड ट्रेडिंगमुळे लिक्विडिटी वाढेल का?
-
क्लिअरिंग कॉर्पोरेशन आणि बँकिंग सिस्टिम शनिवार-रविवार कशी हाताळणार?
-
कर्मचार्यांवर होणारा ताण
-
सायबर सिक्युरिटी आणि सिस्टिम रिस्क
-
गुंतवणूकदार संरक्षण (Investor Protection)
SEBI चा दृष्टिकोन स्पष्ट आहे –
👉 कोणताही बदल घाईघाईने नाही, टप्प्याटप्प्यानेच.
मग सध्या शनिवारी नेमके काय चालते?
महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, सध्या NSE आणि BSE मध्ये रेग्युलर इक्विटी ट्रेडिंग शनिवारी होत नाही. मात्र काही विशेष सेशन्स अस्तित्वात आहेत.
1) स्पेशल लाईव्ह ट्रेडिंग सेशन
कधी-कधी टेक्निकल टेस्टिंग, आपत्कालीन ड्रिल किंवा सिस्टम अपग्रेडसाठी शनिवारी स्पेशल सेशन घेतले जाते. हे सर्वसामान्य गुंतवणूकदारांसाठी नसते.
2) कमॉडिटी मार्केट
MCX सारख्या कमॉडिटी एक्सचेंजमध्ये काही सेशन्स शनिवारी मर्यादित स्वरूपात पूर्वी चालायचे. मात्र त्यातही आता बदल झाले आहेत.
3) म्युच्युअल फंड NAV
शनिवार-रविवार ऑर्डर दिली तरी म्युच्युअल फंडचा NAV पुढील वर्किंग डे चा लागू होतो. प्रत्यक्ष ट्रेडिंग होत नाही.
वीकेंड ट्रेडिंग सुरू झाल्यास संभाव्य फायदे.
जर भविष्यात NSE आणि BSE मध्ये शनिवारी ट्रेडिंग सुरू झाले, तर त्याचे फायदे असे असू शकतात:
-
गुंतवणूकदारांना अधिक वेळ
-
जागतिक घडामोडींवर तत्काळ प्रतिक्रिया
-
ट्रेडिंग व्हॉल्युम वाढ
-
मार्केटमध्ये पारदर्शकता
-
नवीन उत्पादने (Weekend Index, Special Contracts)
पण तोटे आणि धोके कोणते?
SEBI याच कारणांमुळे सावध आहे.
-
बँका बंद असताना सेटलमेंटचा प्रश्न
-
ओव्हर-ट्रेडिंग आणि जुगारासारखी मानसिकता
-
कर्मचाऱ्यांवरील कामाचा ताण
-
सिस्टिम फेल्युअर झाल्यास मोठा धोका
-
रिटेल गुंतवणूकदारांचे नुकसान
आंतरराष्ट्रीय उदाहरणे
जगातील बहुतांश मोठे स्टॉक मार्केट्स –
NYSE, NASDAQ, LSE – हे देखील वीकेंडला बंद असतात.
मात्र क्रिप्टो मार्केट 24×7 चालते, आणि तेच उदाहरण देत काही जण शेअर बाजारालाही तशी मागणी करत आहेत. पण क्रिप्टो आणि इक्विटी यांची रिस्क प्रोफाइल पूर्णपणे वेगळी आहे, हे SEBI ने स्पष्ट केले आहे.
पुढील वाटचाल काय असू शकते?
तज्ज्ञांच्या मते, SEBI पुढील प्रकारे टप्प्याटप्प्याने विचार करू शकते:
-
आधी फक्त डेरिव्हेटिव्ह्ससाठी शनिवारी सेशन
-
मर्यादित वेळ (उदा. 2–3 तास)
-
फक्त कॅश सेटलमेंट प्रॉडक्ट्स
-
पायलट प्रोजेक्ट म्हणून काही महिन्यांसाठी
यानंतरच पूर्ण इक्विटी ट्रेडिंगचा निर्णय.
गुंतवणूकदारांनी आत्ता काय लक्षात ठेवावे?
-
सोशल मीडियावर येणाऱ्या अफवांवर विश्वास ठेवू नका
-
“शनिवार ट्रेडिंग सुरू” अशा बातम्या वाचताना अधिकृत नोटिफिकेशन तपासा
-
NSE, BSE किंवा SEBI च्या वेबसाईटवरील अपडेट्स पहा
-
लॉन्ग-टर्म गुंतवणुकीवर लक्ष केंद्रित ठेवा
अस्वीकरण: या लेखात दिलेली माहिती केवळ शैक्षणिक उद्देशाने आहे. जर तुम्हाला शेअर बाजारात गुंतवणूक करायची असेल, तर तुम्ही स्वतः शेअर बाजाराबद्दल जाणून घ्यावे किंवा आर्थिक सल्लागार आणि प्रमाणित तज्ञांचा सल्ला घ्यावा. शेअर बाजार धोकादायक आहे. कोणतीही गुंतवणूक करण्यापूर्वी, प्रमाणित आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घ्या.
निष्कर्ष
NSE आणि BSE मध्ये शनिवारी ट्रेडिंग हा विषय चर्चेत असला, तरी सध्या नियमित वीकेंड ट्रेडिंग सुरू नाही. SEBI याबाबत अतिशय संतुलित आणि गुंतवणूकदार-हिताचा दृष्टिकोन ठेवून निर्णय घेण्याच्या तयारीत आहे. भविष्यात बदल होऊ शकतो, पण तो टप्प्याटप्प्याने आणि प्रयोगात्मक स्वरूपातच होण्याची शक्यता जास्त आहे.
हा पण लेख वाचा: Budget 2026 Stock Picks: बजेटमध्ये धमाल करू शकणारे शेअर्स | एक्सपर्ट्सचे टॉप गुंतवणूक कॉल.