Liabilities म्हणजे काय? | Liabilities Meaning in Marathi | प्रकार, उदाहरणे आणि महत्व.

Liabilities म्हणजे काय?, हे या लेखात जाणून घेऊया, लेखाशास्त्रातील (Accounting) Liabilities चे प्रकार, उदाहरणे आणि व्यवसायातील महत्व मराठीत समजून घेऊया, बॅलन्स शीटमध्ये दायित्वाचे स्थान आणि अर्थ सोप्या भाषेत.

व्यवसाय चालवताना प्रत्येक कंपनी किंवा व्यक्तीकडे काही ना काही आर्थिक जबाबदाऱ्या असतात. या जबाबदाऱ्यांनाच लेखाशास्त्राच्या भाषेत “दायित्व” (Liabilities) म्हणतात. दायित्व म्हणजे इतरांकडून घेतलेली रक्कम, सेवा किंवा वस्तू ज्याची परतफेड करावी लागते. हे लेखाशास्त्रातील एक महत्त्वाचे घटक आहे, कारण ते व्यवसायाची आर्थिक स्थिती दाखवते.

या लेखात आपण सविस्तर जाणून घेणार आहोत —
👉 दायित्व म्हणजे काय,
👉 दायित्वाचे प्रकार,
👉 उदाहरणे,
👉 आणि व्यवसायात त्याचे महत्व.

💡 Liabilities म्हणजे काय? (Meaning of Liabilities in Marathi)

दायित्व म्हणजे व्यवसायावर असलेली आर्थिक जबाबदारी किंवा कर्ज. जेव्हा एखादी कंपनी किंवा व्यक्ती इतरांकडून पैसे, वस्तू किंवा सेवा घेते आणि ती रक्कम भविष्यात परत देण्याचे वचन देते, तेव्हा त्या जबाबदारीस दायित्व म्हणतात.

सोप्या भाषेत: भविष्यात पैसे देण्याची किंवा सेवा देण्याची जबाबदारी म्हणजे दायित्व.

🧮 लेखाशास्त्रातील Liabilities चे स्थान.

लेखाशास्त्रात (Accounting) दायित्व हे बॅलन्स शीट (Balance Sheet) मधील तीन प्रमुख घटकांपैकी एक आहे:

1. मालमत्ता (Assets)

2. दायित्व (Liabilities)

3. भांडवल (Equity)

या तिघांमधील संबंध खालील सूत्राद्वारे दाखवला जातो —

मालमत्ता (Assets) = दायित्वे (Liabilities) + भांडवल (Owner’s Equity)

म्हणजेच व्यवसायाकडे असलेल्या संपत्तीचा काही भाग हा कर्जाच्या रूपाने, तर काही भाग मालकाच्या गुंतवणुकीच्या रूपाने तयार होतो.

🔍 Liabilities चे प्रकार (Types of Liabilities)

दायित्वांचे दोन प्रमुख प्रकार आहेत:

1️⃣ चालू दायित्वे (Current Liabilities)

ही ती दायित्वे आहेत जी एका वर्षाच्या आत फेडायची असतात. ही कंपनीच्या रोजच्या व्यवहारांशी निगडित असतात.

उदाहरणे:

• देय खातेदार (Accounts Payable)

• अल्पकालीन कर्जे (Short-term Loans)

• देय पगार (Outstanding Salaries)

• देय व्याज (Outstanding Interest)

• कर देय (Tax Payable)

• प्रावधान खर्च (Provisions)

स्पष्टीकरण:
जर कंपनीने पुरवठादाराकडून माल उधारीवर घेतला असेल, तर ती रक्कम चालू दायित्वात दाखवली जाते कारण ती लवकरच फेडायची असते.

2️⃣ दीर्घकालीन दायित्वे (Non-current / Long-term Liabilities)

ही ती दायित्वे आहेत जी एक वर्षानंतर फेडायची असतात. ही मोठ्या प्रमाणात घेतलेल्या कर्जाशी संबंधित असतात.

उदाहरणे:

• दीर्घकालीन बँक कर्जे (Long-term Loans)

• डिबेंचर्स (Debentures)

• मॉर्गेज लोन (Mortgage Loan)

• पेन्शन फंड जबाबदारी (Pension Obligations)

• बाँड्स (Bonds Payable)

स्पष्टीकरण:
उदा., जर कंपनीने पाच वर्षांसाठी बँकेकडून ₹50 लाखांचे कर्ज घेतले असेल, तर ते दीर्घकालीन दायित्व ठरते.

🏦 दायित्वाचे स्रोत (Sources of Liabilities)

दायित्व तयार होण्यामागे खालील कारणे असतात:

1. कर्ज (Loans): बँक किंवा वित्तीय संस्थेकडून घेतलेली रक्कम.

2. उधारी खरेदी (Credit Purchases): पुरवठादारांकडून माल उधारीवर घेणे.

3. कर देय (Taxes Payable): सरकारकडे देय कर.

4. कर्मचारी देयके (Employee Payables): पगार, बोनस, पेन्शन इत्यादी.

5. गुंतवणूकदारांकडून निधी (Investor Funds): बाँड्स, डिबेंचर्स इत्यादी स्वरूपात.

⚖️ मालमत्ता (Assets) आणि दायित्व (Liabilities) यातील फरक.