Face Value म्हणजे काय? शेअर बाजारातील अंकित मूल्य सोप्या भाषेत समजून घ्या.

Face Value म्हणजे काय? शेअरचा Face Value, Market Price मधील फरक, Dividend, Bonus Share आणि Stock Split यांचा Face Value शी काय संबंध आहे ते मराठीत सविस्तर जाणून घ्या.

शेअर बाजारात (Stock Market) गुंतवणूक करताना आपण अनेक शब्द ऐकतो – Face Value, Market Price, Book Value, Dividend, Bonus, Split इत्यादी. यापैकी Face Value हा शब्द खूप मूलभूत (basic) असूनही अनेक नव्या गुंतवणूकदारांना त्याचा नेमका अर्थ समजत नाही. त्यामुळे आज आपण “Face Value म्हणजे काय?” या विषयावर सविस्तर माहिती मराठीतून समजून घेणार आहोत.

Face Value म्हणजे काय?

Face Value (चेहरा मूल्य / अंकित मूल्य) म्हणजे कंपनीने शेअर जारी (issue) करताना ठरवलेली मूळ किंमत. ही किंमत शेअर सर्टिफिकेटवर छापलेली असते.

सोप्या भाषेत सांगायचे तर,
👉 Face Value ही शेअरची कागदावर लिहिलेली किंमत असते, जी बाजारातील रोज बदलणाऱ्या किमतीशी (Market Price) थेट संबंधित नसते.

उदाहरणार्थ,

• एखाद्या कंपनीचा Face Value = ₹10

• त्या शेअरचा बाजारभाव = ₹450

तर येथे ₹10 = Face Value
आणि ₹450 = Market Price

Face Value आणि Market Price मधील फरक.

नवीन गुंतवणूकदार अनेकदा Face Value आणि Market Price एकच समजतात, पण दोन्ही वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत.

कंपनी Face Value का ठरवते?

कंपनी आपली शेअर कॅपिटल स्ट्रक्चर (Share Capital Structure) ठरवताना Face Value निश्चित करते.

उदाहरण पाहूया –

• कंपनीला ₹10 कोटी भांडवल उभारायचे आहे

• Face Value ₹10 ठेवला

• तर एकूण शेअर्स = 1 कोटी शेअर्स

Face Value मुळे कंपनीला:

• शेअर कॅपिटल मोजता येते

• अकाउंटिंग व कायदेशीर हिशोब सोपे होतात

भारतात Face Value किती असतो?

भारतातील बहुतांश कंपन्यांचा Face Value खालीलप्रमाणे असतो:

• ₹1

• ₹2

• ₹5

• ₹10

पूर्वी बहुतांश कंपन्यांचा Face Value ₹10 होता. पण आता अनेक कंपन्या ₹1 किंवा ₹2 Face Value ठेवतात, कारण त्यामुळे शेअर्सची संख्या वाढते आणि लिक्विडिटी सुधारते.

Face Value बदलतो का? (Stock Split & Consolidation)

साधारणपणे Face Value बदलत नाही, पण खालील दोन परिस्थितींमध्ये तो बदलू शकतो:

1️⃣ Stock Split म्हणजे काय?

Stock Split म्हणजे एक शेअर अनेक लहान शेअर्समध्ये विभागणे.

उदाहरण:

• Face Value = ₹10

• Stock Split 1:5

• नवीन Face Value = ₹2

👉 गुंतवणूकदाराकडे शेअर्स वाढतात, पण गुंतवणुकीची एकूण किंमत तीच राहते.

2️⃣ Share Consolidation (Reverse Split)

यामध्ये अनेक छोटे शेअर्स एकत्र करून एक मोठा शेअर तयार केला जातो.

उदाहरण:

• Face Value = ₹1

• Consolidation 10:1

• नवीन Face Value = ₹10

Bonus Share आणि Face Value.

Bonus Shares नेहमी Face Value वरच दिले जातात.

उदाहरण:

• Face Value = ₹10

• Bonus Ratio = 1:1

तर प्रत्येक शेअरसाठी ₹10 Face Value चा एक नवीन शेअर मोफत मिळतो.

👉 Bonus Share मुळे:

• शेअर्सची संख्या वाढते

• Face Value तसाच राहतो

• Market Price adjust होतो

Dividend आणि Face Value यांचा संबंध.

Dividend अनेकदा Face Value च्या टक्केवारीत (%) जाहीर केला जातो.

उदाहरण:

• Face Value = ₹10

• Dividend = 200%

👉 Dividend = ₹20 प्रति शेअर

म्हणूनच Face Value जास्त असेल तर Dividend आकडा मोठा दिसतो, पण प्रत्यक्षात गुंतवणूकदाराला मिळणारी रक्कम Market Price वर अवलंबून असते.

Face Value गुंतवणूकदारांसाठी किती महत्त्वाचा?

Face Value थेट शेअर खरेदी-विक्रीसाठी वापरात नसला तरी खालील बाबतीत तो महत्त्वाचा आहे:

✔ Dividend मोजण्यासाठी
✔ Bonus Share समजण्यासाठी
✔ Share Split समजण्यासाठी
✔ कंपनीचे शेअर कॅपिटल समजण्यासाठी
✔ Balance Sheet Analysis साठी

Face Value जास्त असलेला शेअर चांगला असतो का?

❌ नाही.
Face Value जास्त किंवा कमी असण्याचा कंपनीच्या कामगिरीशी थेट संबंध नसतो.

उदाहरण:

• Company A – Face Value ₹10, Market Price ₹50

• Company B – Face Value ₹1, Market Price ₹1000

👉 येथे Company B जास्त मजबूत असू शकते, जरी Face Value कमी असला तरी.

Face Value कुठे पाहता येतो?

तुम्ही Face Value खालील ठिकाणी पाहू शकता:

• कंपनीच्या Annual Report मध्ये

• शेअर बाजार वेबसाइटवर (जसे की BSE किंवा NSE)

• तुमच्या Trading App मध्ये (Zerodha, Groww इ.)

नवीन गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्वाची टीप.

👉 फक्त Face Value पाहून शेअर खरेदी करू नका.
नेहमी खालील गोष्टी तपासा:

• कंपनीचा Business Model

• Profit & Growth

• Debt

• Management Quality

• Valuation (PE Ratio, ROE)

अस्वीकरण: या लेखात दिलेली माहिती केवळ शैक्षणिक उद्देशाने आहे. जर तुम्हाला शेअर बाजारात गुंतवणूक करायची असेल, तर तुम्ही स्वतः शेअर बाजाराबद्दल जाणून घ्यावे किंवा आर्थिक सल्लागार आणि प्रमाणित तज्ञांचा सल्ला घ्यावा. शेअर बाजार धोकादायक आहे. कोणतीही गुंतवणूक करण्यापूर्वी, प्रमाणित आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घ्या.