Dividend Yield म्हणजे काय? | Dividend Yield कसा मोजतात? | शेअर बाजार मार्गदर्शक.

Dividend Yield म्हणजे काय, त्याचा अर्थ, सूत्र, उदाहरणे आणि गुंतवणुकीत त्याचे महत्त्व जाणून घ्या. नियमित उत्पन्नासाठी Dividend Yield कसा उपयोगी ठरतो ते समजून घ्या.

शेअर बाजारात गुंतवणूक करताना नफा (Return) मिळवण्याचे दोन प्रमुख मार्ग असतात –

1. भांडवली नफा (Capital Gain) आणि

2. डिव्हिडंड (Dividend)

डिव्हिडंडमधून मिळणाऱ्या उत्पन्नाचे मोजमाप करणारा महत्त्वाचा निर्देशांक म्हणजेच Dividend Yield. दीर्घकालीन, नियमित उत्पन्न हवे असलेल्या गुंतवणूकदारांसाठी हा घटक अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो.

Dividend म्हणजे काय?

कंपनीने कमावलेल्या नफ्यातील काही भाग भागधारकांना रोख रक्कम किंवा अतिरिक्त शेअर्सच्या स्वरूपात वाटला, तर त्याला Dividend (लाभांश) असे म्हणतात.
उदा. एखाद्या कंपनीने एका शेअरवर ₹10 डिव्हिडंड दिला, तर त्या कंपनीचा प्रत्येक भागधारक हा ₹10 मिळवतो.

Dividend Yield म्हणजे काय?

Dividend Yield म्हणजे कंपनीने दिलेला वार्षिक डिव्हिडंड आणि त्या शेअरची सध्याची बाजारभाव (Market Price) यांचे प्रमाण.

Dividend Yield चे सूत्र (Formula)

सोपा उदाहरण

• कंपनीचा शेअर भाव: ₹200

• वार्षिक डिव्हिडंड: ₹10

Dividend Yield = (10 ÷ 200) × 100 = 5%

याचा अर्थ, तुम्ही ₹200 गुंतवले तर तुम्हाला दरवर्षी 5% उत्पन्न फक्त डिव्हिडंडमधून मिळत आहे.

Dividend Yield का महत्त्वाचा आहे?

1. नियमित उत्पन्न (Regular Income)

निवृत्त व्यक्ती, पेन्शनधारक किंवा सुरक्षित उत्पन्न शोधणाऱ्या गुंतवणूकदारांसाठी Dividend Yield उपयुक्त ठरतो.

2. जोखीम कमी (Lower Risk)

उच्च Dividend Yield असलेल्या कंपन्या सहसा स्थिर व परिपक्व (Mature) असतात.

3. बाजारातील घसरणीत आधार

शेअर भाव घसरला तरी डिव्हिडंडमुळे काही प्रमाणात उत्पन्न सुरूच राहते.

High Dividend Yield म्हणजे नेहमीच चांगले का?

नाही. फक्त जास्त Dividend Yield पाहून गुंतवणूक करणे धोकादायक ठरू शकते.

कारणे:

• शेअरचा भाव घसरल्यामुळे Yield कृत्रिमरीत्या जास्त दिसू शकतो

• कंपनीचा नफा घटत असेल

• भविष्यात डिव्हिडंड कमी किंवा बंद होण्याची शक्यता

👉 त्यामुळे Dividend Sustainability (डिव्हिडंड देण्याची क्षमता) तपासणे महत्त्वाचे आहे.

Dividend Yield आणि Dividend Payout Ratio.

Dividend Payout Ratio म्हणजे कंपनी नफ्याच्या किती टक्के भाग डिव्हिडंड म्हणून देते.

• जास्त Payout Ratio = भविष्यात डिव्हिडंड धोक्यात

• संतुलित Payout Ratio (30%–60%) = आरोग्यदायी कंपनी

कोणत्या प्रकारच्या गुंतवणूकदारांसाठी Dividend Yield महत्त्वाचा?

• निवृत्त गुंतवणूकदार

• कमी जोखीम पसंत करणारे

• दीर्घकालीन गुंतवणूक करणारे

• Passive Income शोधणारे

भारतातील काही प्रसिद्ध Dividend देणाऱ्या कंपन्या (उदाहरण)

खालील उदाहरणे केवळ माहितीपुरती आहेत, गुंतवणूक सल्ला नाही.

• ITC – स्थिर नफा आणि नियमित डिव्हिडंड

• Coal India – उच्च Dividend Yield साठी ओळख

• Power Grid Corporation of India – PSU मधील विश्वासार्ह कंपनी

• Hindustan Zinc – वेळोवेळी मोठा डिव्हिडंड

Dividend Yield कमी असला तरी शेअर चांगला असू शकतो का?

होय.
Growth Stocks (उदा. IT, टेक्नॉलॉजी कंपन्या) सहसा कमी किंवा शून्य डिव्हिडंड देतात कारण ते नफा पुनर्गुंतवणूक (Reinvestment) करतात.

उदा.:

• Infosys – मध्यम Yield + चांगली वाढ

• TCS – स्थिर डिव्हिडंड + दीर्घकालीन Growth

Dividend Yield vs Capital Gain.

Dividend Yield पाहताना लक्षात ठेवण्यासारख्या गोष्टी.

1. कंपनीचा नफा व Cash Flow तपासा

2. Dividend History (इतिहास) पाहा

3. फक्त एक वर्षाचा Yield न पाहता Consistency तपासा

4. उद्योग (Sector) तुलना करा

5. जास्त Yield = नेहमीच सुरक्षित असे नाही

Dividend Yield वर कर (Taxation)

भारतामध्ये:

• डिव्हिडंड गुंतवणूकदाराच्या हातात Income Tax Slab नुसार करपात्र

• कंपन्या आता DDT देत नाहीत (नवीन नियमांनुसार)

अस्वीकरण: या लेखात दिलेली माहिती केवळ शैक्षणिक उद्देशाने आहे. जर तुम्हाला शेअर बाजारात गुंतवणूक करायची असेल, तर तुम्ही स्वतः शेअर बाजाराबद्दल जाणून घ्यावे किंवा आर्थिक सल्लागार आणि प्रमाणित तज्ञांचा सल्ला घ्यावा. शेअर बाजार धोकादायक आहे. कोणतीही गुंतवणूक करण्यापूर्वी, प्रमाणित आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घ्या.